Brak pewności siebie to jedna z najważniejszych i najczęściej pojawiających się przeszkód w obszarze projektowania rozwoju i zmian na ścieżce zawodowej. W artykule zostały przedstawione pojęcia związane z pewnością siebie oraz sprawdzone sposoby jak ją zwiększać, zwłaszcza jeśli rozważamy zawodową zmianę.  Bardzo często pojęcia powiązane z pewnością siebie, takie jak samoocena albo poczucie własnej wartości, stosuje się zamiennie, jednak w badaniach psychologicznych mają odrębne znaczenia - zacznijmy zatem od uporządkowania nazewnictwa.

Czy samoocena, pewność siebie i poczucie własnej wartości to to samo?

Poczucie własnej wartości (ang. self - esteem)  to pojęcie najbardziej ogólne i dotyczy całego JA. Oznacza stan psychiczny powstały na podstawie oceny wartości dokonanej na własny temat (wikipedia). Poczucie własnej wartości kształtuje się najczęściej w dzieciństwie i jest ściśle powiązane z akceptacją ze strony osób znaczących.

Samoocena (ang. self - evaluation) - to uogólniona postawa w stosunku do samego siebie, która wpływa na nastrój osoby oraz wywiera silny wpływ na pewien zakres zachowań osobistych i społecznych. To bardziej analityczny komponent obrazu siebie, zmienia się w czasie w zależności od sytuacji. Może dotyczyć oceny cech lub kompetencji zawodowych, ale także na przykład własnej atrakcyjności.

Pewność siebie (ang self-efficacy) oznacza przekonanie o własnej skuteczności działania w określonej sytuacji. Ma charakter najbardziej behawioralny i sytuacyjny. W psychologii kariery często mówimy o pewności siebie w podejmowaniu decyzji zawodowych (ang. career decision self - efficacy). Pewność siebie zawodowa (ang. career self - efficacy) to przekonanie, że potrafię podejmować decyzje zawodowe, radzić sobie ze zmianą i kształtować swoją ścieżkę kariery.

W zarządzaniu karierą często mówimy o pewności siebie czyli poczuciu własnej skuteczności jako czynniku najsilniej wpływającym na decyzje zawodowe. Badania psychologiczne pokazują, że doświadczenie skuteczności wpływa na wzrost pewności siebie, co z kolei ma wpływ na wzrost samooceny oraz zwiększenie poczucia własnej wartości. Pewność siebie jest umiejętnością, którą możemy kształtować i zwiększać. Nie jest trwałą cechą osobowości, a raczej kompetencją, którą rozwijamy poprzez konkretne doświadczenia i procesy psychologiczne.

Jak syndrom oszusta ma się do pewności siebie?

Syndrom oszusta (ang. impostor syndrome) to poczucie własnej nieadekwatności i niewiara we własne kompetencje, szczególnie widoczne w sytuacjach zmiany lub podejmowania nowych wyzwań.

• „udało mi się przez przypadek”
• „zaraz ktoś odkryje, że się nie nadaję”
• „inni są naprawdę kompetentni, ja tylko udaję”

Początkowo zjawisko to opisywano głównie u kobiet osiągających ponadprzeciętne rezultaty, jednak nowsze badania pokazują, że dotyczy ono również mężczyzn. Syndrom oszusta wiąże się przede wszystkim z obniżonym poczuciem własnej wartości, ale pośrednio może także wpływać na spadek pewności siebie i prowadzić do przedwczesnego rezygnowania z działań.

W sytuacji zmiany zawodowej często zaczynamy funkcjonować w nowym obszarze z mniejszym doświadczeniem, dlatego pewien poziom poczucia nieadekwatności jest naturalny i nie musi oznaczać syndromu oszusta. Może jednak pojawić się charakterystyczne wrażenie „oszukiwania” otoczenia lub przekonanie, że nasze kompetencje są mniejsze, niż widzą to inni.

Jeśli rozpoznajesz u siebie takie doświadczenia, warto powstrzymać się od podejmowania pod ich wpływem decyzji o zmianie kierunku lub rezygnacji z działań. Znacznie bardziej pomocne jest wówczas świadome wzmacnianie poczucia własnej skuteczności oraz stopniowe zwiększanie pewności siebie poprzez działanie.

Jak zwiększyć pewność siebie przy zmianie zawodowej - 7 sprawdzonych sposobów

Czujesz, że w projektowaniu i zarządzaniu zawodową zmianą brakuje Ci pewności siebie? Oto 7 sprawdzonych sposobów jak zadbać i skutecznie zwiększyć pewność siebie:

1. Zaakceptuj fakt, że w zmianie zawodowej wchodzisz w kompletnie nowy obszar

Bądź wyrozumiały i wielkoduszny wobec siebie. Otwieraj się na trudności i na możliwość popełnienia błędów. Tylko poprzez podejmowanie prób i uczenie się na ich podstawie, możesz kiedyś dojść do mistrzostwa. Pomocne może być nastawienie „sprawdzam kolejne kroki i uczę się po drodze”. Bardziej otwieraj się na proces i rozwój niż na osiągnięcie celu i trwałość. O dwoch rodzajach mindsetów przeczytasz w artykule "Laboratorium życia czyli co decyduje o sukcesie".

2. Przyglądaj się sobie i swojej dotychczasowej drodze - stwórz listę swoich dokonań

Dokonania mogą dotyczyć projektów realizowanych w pracy, ale także osiągnięć z czasu studiów i edukacji na wcześniejszych etapach, doświadczeń związanych z wolontariatem oraz zaangażowaniem w inicjatywy pozazawodowe. Koncentracja na osiągnięciach mających miejsce w przeszłości może wydatnie podwyższyć pewność siebie. Warto poszukać w tych dokonaniach umiejętności transferowalnych (uniwersalnych), które pomogą Ci w odnalezieniu się w nowym środowisku po zmianie. Przegląd ścieżki kariery pomaga w uporządkowaniu swojej drogi, tropieniu powtarzających się motywów, rozumieniu swoich wyborów i zauważaniu własnej sprawczości. Często w interpretowaniu własnych doświadczeń tkwi klucz do znalezienia sensu dotychczasowej drogi i zyskaniu pewności co już mamy na swoim koncie.

Ćwiczenia pomocne w odkrywaniu siebie i swojej zawodowej tożsamości, a przez to pomocne w zwiększaniu pewności siebie, znajdziesz w e-booku "Pracuj w zgodzie ze sobą. Zmiana zawodowa krok po kroku".

3. Trenuj swoją sprawczość i spisuj nowe mikrokroczki

To nie w analizowaniu, ale w podejmowaniu działania i w małych doświadczeniach swojej sprawczości kryje się różnica. Zmiana branży czy zawodu wymaga nieustannego rozwijania kompetencji, „zanurzania się” w nowy obszar, który dopiero poznajesz. Wszelkie, nawet najmniejsze działania mogą nam pomagać zyskiwać pewność siebie.

W ramach trenowania swojej sprawczości:

• Czytaj książki i artykuły z nowego obszaru
• Bierz udział w kursach i szkoleniach przygotowujących Cię do nowej roli
• Prowadź rozmowy informacyjne z osobami działającymi w interesującej Cię dziedzinie. Jeśli brakuje Ci pewności siebie, aby docierać do nieznanych Ci osób, zacznij od rozmów ze znajomymi.
• Postaraj się o nowy projekt, w którym będziesz mógł rozwinąć potrzebne Ci kompetencje. Dla przykładu, jeśli chcesz sprawdzić swoje umiejętności liderskie, spróbuj zrorganizować wyjazd dla grupki znajomych.
• Podejmuj aktywności pro bono, o charakterze stażu czy wolontariatu
• Rozważ aktywność w wydarzeniach branżowych lub stowarzyszeniach związanych z Twoją nową rolą. Jeśli brakuje Ci odwagi, weź udział w targach lub konferencji branżowej w parze z drugą osobą.

Tych różnych drobnych działań może być całe mnóstwo. Czasem będzie ono oznaczało radzenie sobie ze strachem przed porażką  i działanie pomimo strachu. Każde takie doświadczenie buduje w mózgu przekonanie, że „poradzę sobie również następnym razem”.

4. Zbieraj informacje z otoczenia

Ważnym obszarem trenowania swojej sprawczości może być także zbieranie informacji i prowadzenie researchu. Jeśli to możliwe, pracuj na kilku możliwych scenariuszach przyszłości, a dopiero potem ograniczaj swoje opcje.

• Śledź sytuację rynkową w nowych obszarach
• Poznawaj nową terminologię
• Zacznij używać słownictwa związanego z nową dziedziną
• Obserwuj osoby, które zmianę zawodową mają już za sobą.

5. Wzmacniaj język, którym opisujesz siebie

W zmianie zawodowej i nawiązywaniu nowych kontaktów będzie przydawała się narracja na Twój temat "Elevator pitch (speech)", kim jesteś, czym się zajmujesz, w czym pomagasz, jaki jest Twój cel. Ta narracja to pokazanie siebie w nowym obszarze zgodna z Twoim nowym zawodowym celem - podkreślenie swoich kompetencji i sprawstwa. Takiej narracji trzeba się nauczyć i później jak najczęściej z niej korzystać w sytuacjach networkingowych. Możesz nagrać ją na dyktafon, a potem odsłuchiwać i ewentualnie modyfikować, aby była zgodna z Tobą.

Słowa, których używasz, mają znaczenie.

Czy zauważasz różnicę:

• „nie wiem czy się nadaję” albo „jestem zagubiona” => „sprawdzam, czy to kierunek dla mnie”, albo
• „jestem bez pracy” => „chcę dołączyć do Pana zespołu”?

6. Szukaj wsparcia na drodze zmian

Wsparciem mogą być życzliwe osoby z najbliższego otoczenia, mentorzy i doradcy, osoby pracujące w interesujących Cię rolach, ludzie, którzy przebyli już drogę, którą Ty dopiero planujesz albo przynajmniej są kilka kroków przed Tobą.

Szczególnie pomocni są ludzie o pogodnym, pozytywnym nastawieniu, skłonni do pomocy, kreatywnie inspirujący. Ludzie naprawdę chcą pomagać, tylko trzeba się na tę pomoc otworzyć. Pytaj o swoje mocne strony, proś o informację zwrotną. Wsparcie życzliwych Ci ludzi to jedna z rzeczy, które w największym stopniu mogą pomóc Ci zbudować pewność siebie.

„Jeśli kilka osób w Ciebie wierzy, to prawdopodobnie najwyższy czas, abyś też im uwierzył” - Adam Grant

7. Zygzakowanie na ścieżce kariery to norma 

Ścieżka kariery to w dzisiejszych czasach zwykle zygzak, a nie uporządkowane wspinanie się po drabinie.

Szukaj "ról pomostowych”. Jeśli przed Tobą wyzwanie związane z dużą zmianą, wejściem w nowy zawód lub do całkowicie innej branży, rozważ podjęcie ról pomostowych - mniejszych zmian, które sprawią, że Twój plan będzie miał większe szanse powodzenia.

W sytuacji zawodowej zmiany, brak pewności siebie jest czymś całkowicie normalnym. Każdy kiedyś zaczyna. Ty wchodząc w nową rolę czy nową branżę, nie zaczynasz kompletnie od zera, ale bazujesz już na doświadczeniu, które zdobyłeś gdzieś indziej, masz za sobą określoną drogę i konkretne zasoby. To dlatego tak ważna jest refleksja nad sobą, przypominanie sobie swoich osiągnięć czy umiejętności uniwersalnych jako dowodów na posiadanie określonych kompetencji i równoległe podejmowanie działania. Twórz strategię zmiany zawodowej w zgodzie z Tobą, Twoją wewnętrzną konstrukcją i tym, co dla Ciebie ważne. Pewność siebie zawodowa nie pojawia się przed działaniem. Pojawia się w trakcie działania, rozumienia siebie i budowania własnej historii zawodowej. Dlatego można ją zwiększać krok po kroku.

Zdjęcie: Clark Young/Unsplash

Wykorzystane źródła:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Poczucie_w%C5%82asnej_warto%C5%9Bci

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2666518224000093

https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2024.1381233/full

https://www.forbes.com/sites/carolinecenizalevine/2018/04/08/career-change-and-impostor-syndrome-how-to-increase-your-confidence-when-changing-careers/

https://www.jogreencoaching.com/blog/2024/5/13/5-ways-to-build-your-career-change-confidence

https://chatgpt.com